W zlewni zbiornika Szałe, obejmującej m.in. rzeki Pokrzywnicę i Trojanówkę, coraz wyraźniej widoczne są skutki zmian klimatycznych. Długotrwałe okresy suszy, gwałtowne i krótkotrwałe opady oraz pogarszająca się jakość wód to tylko część problemów, z jakimi mierzy się ten obszar. Odpowiedzią na te wyzwania ma być projekt „LIFE Szałe – Woda dla zlewni, przyrody i człowieka”.
Problem zaczyna się wyżej niż zbiornik
Jak podkreślają autorzy projektu, kluczowy problem nie leży w samym zbiorniku Szałe, lecz w całej zlewni i sposobie spływu wód – zwłaszcza z terenów rolnych. To właśnie tam dochodzi do szybkiego odpływu wody oraz transportu zanieczyszczeń, które ostatecznie trafiają do rzek i zbiornika.
Główny cel: zatrzymać wodę i poprawić jej jakość
Celem projektu jest zwiększenie odporności zlewni na zmiany klimatu poprzez:
- zatrzymywanie wody w krajobrazie,
- poprawę jej jakości,
- ograniczenie strat w rolnictwie i środowisku.
Projekt wpisuje się w podejście programu LIFE, zakładające jednoczesne ograniczenie ryzyka suszy i powodzi oraz poprawę gospodarowania zasobami wodnymi.
Kluczowa zasada jest prosta: woda powinna spływać wolniej, być zatrzymywana i oczyszczana jeszcze zanim trafi do rzek i zbiornika.
Konkretne działania w terenie
Projekt LIFE Szałe przewiduje szereg działań opartych na rozwiązaniach przyrodniczych. Wśród nich znajdują się m.in.:
- Mała retencja na terenach rolnych – budowa oczek wodnych i zatrzymywanie wody po opadach, co ma poprawić wilgotność gleby i zwiększyć dostępność wody dla upraw.
- Strefy buforowe przy ciekach wodnych – pasy roślinności ograniczające spływ nawozów i zanieczyszczeń do rzek.
- Renaturyzacja rzek Pokrzywnicy i Trojanówki – działania spowalniające przepływ wody i poprawiające jej zdolność do samooczyszczania.
- Naturalne systemy oczyszczania wód – tzw. „zielone oczyszczalnie” oraz przestrzenie do podczyszczania wód opadowych.
- Ochrona zbiornika Szałe – m.in. poprzez ograniczenie bezpośredniego dopływu zanieczyszczeń i tworzenie stref buforowych.
- Współpraca z rolnikami – realizacja działań na gruntach rolnych przy zachowaniu opłacalności produkcji.
Korzyści dla mieszkańców i rolników
Projekt ma przynieść wymierne efekty dla lokalnej społeczności. Wśród najważniejszych wskazywane są:
- większa dostępność wody w glebie,
- mniejsze straty w czasie suszy,
- stabilniejsze warunki prowadzenia gospodarstw,
- poprawa jakości wód i środowiska naturalnego.
Co istotne, projekt nie ogranicza działalności rolniczej, lecz ma ją wspierać poprzez lepsze zarządzanie zasobami wodnymi.
Model dla innych regionów
Twórcy projektu podkreślają, że LIFE Szałe może stać się przykładem dla innych regionów Polski. Zakłada on bowiem współpracę samorządów, instytucji odpowiedzialnych za gospodarkę wodną oraz samych rolników, a jego efekty będą monitorowane i analizowane pod kątem środowiskowym i ekonomicznym.
Realizacja projektu ma pokazać, że zamiast szybko odprowadzać wodę, warto ją zatrzymywać i wykorzystywać lokalnie – z korzyścią zarówno dla ludzi, jak i przyrody.
PZA
