WSA unieważnia uchwałę Rady Miasta. Nie będzie ulicy Henryka Kinastowskiego w Kaliszu

Zapadł wyrok w sprawie nadania jednej z ulic w Kaliszu imienia Henryka Kinastowskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność uchwały Rady Miasta Kalisza, przyznając rację Wojewodzie Wielkopolskiemu. Sąd zasądził również od Miasta Kalisza na rzecz Wojewody Wielkopolskiego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2026 r. sprawy ze skargi Wojewody Wielkopolskiego na uchwałę Rady Miasta Kalisza z dnia 31 października 2024 r. w sprawie nadania nazwy drodze publicznej na terenie miasta Kalisza, w dniu 26 marca 2026 roku stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały i zasądził od Miasta Kalisza na rzecz skarżącego Wojewody Wielkopolskiego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

Decyzja Rady Miasta Kalisza o nadaniu jednej z ulic imienia Henryka Kinastowskiego wywołała szeroką dyskusję i szybko przerodziła się w jeden z głośniejszych tematów lokalnej debaty. Uchwała, choć dla części mieszkańców była formą uhonorowania postaci związanej z historią miasta, od początku budziła także poważne kontrowersje.

Wątpliwości dotyczyły przede wszystkim zgodności decyzji z obowiązującymi przepisami oraz oceną działalności patrona w kontekście historycznym. W sprawie głos zabrał Instytut Pamięci Narodowej, który przedstawił swoją opinię dotyczącą zasadności takiego upamiętnienia. Ostatecznie do sprawy włączył się Wojewoda Wielkopolski, kierując uchwałę do kontroli sądowej i rozpoczynając formalny spór o jej legalność.

Sąd: przekroczenie granic kompetencji samorządu

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w sposób jednoznaczny odniósł się do granic swobody samorządu w zakresie nadawania nazw ulic.

• Kompetencja organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego do nadawania nazw ulic nie ma charakteru dowolnego i podlega ograniczeniom wynikającym z przepisów prawa powszechnie obowiązującego.

Sąd podkreślił, że uchwała – jako akt prawa miejscowego – musi pozostawać w pełnej zgodności z obowiązującym porządkiem prawnym, a każda decyzja w tym zakresie podlega kontroli legalności.

Naruszenie prawa materialnego i zasad stanowienia prawa miejscowego

WSA wskazał, że w analizowanej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, a także zasad prawidłowej legislacji lokalnej.

• Uchwała narusza przepisy prawa materialnego w stopniu istotnym, co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności w całości.

W uzasadnieniu podkreślono również, że:

• Organ stanowiący nie może abstrahować od regulacji szczególnych odnoszących się do kształtowania przestrzeni publicznej, w tym przepisów mających na celu eliminowanie nazw sprzecznych z obowiązującym porządkiem prawnym i aksjologicznym państwa.

W uzasadnieniu uchwały Rada Miasta Kalisza wskazała, że w związku z powstaniem nowej drogi publicznej, która ma obsługiwać powstające osiedle mieszkaniowe, Spółdzielnia Mieszkaniowa „Dobrzeć” – będąca użytkownikiem wieczystym przedmiotowych gruntów – wystąpiła pismem z dnia 5 sierpnia 2024 roku z inicjatywą nadania nowo wydzielonej drodze nazwy „ul. Henryka Kinastowskiego”.

Wniosek ten uzyskał poparcie właściwej miejscowo jednostki pomocniczej – Rady Osiedla Dobrzeć P. Pozytywną opinię w tej sprawie wydała również Komisja Prawa, Porządku Publicznego oraz Samorządu Osiedlowego Rady Miasta Kalisza, która w opinii nr 0012.4.27.2024 z dnia 24 września 2024 roku zaakceptowała proponowaną nazwę.

W dalszej części uzasadnienia radni przytoczyli biogram Henryka Kinastowskiego. Był on absolwentem Technikum Budowlanego w Poznaniu oraz Politechniki Warszawskiej, którą ukończył w 1936 roku, uzyskując dyplom inżyniera architekta. Doświadczenie zawodowe zdobywał początkowo w prywatnej firmie budowlanej. W 1939 roku został wcielony do wojska, a podczas kampanii wrześniowej trafił do niewoli. Do końca II wojny światowej przebywał w oflagu na terenie Niemiec.

Po wojnie objął funkcję prezesa kaliskiej Spółdzielni Budowlanej „Wolność”, która później przekształciła się w Kaliskie Przedsiębiorstwo Budowlane. Funkcję tę pełnił przez 31 lat, realizując liczne inwestycje na terenie całego kraju. W Kaliszu nadzorował m.in. budowę osiedli Dobrzeć, Kaliniec, Serbinów i Widok, a także takich obiektów jak Dom Technika „NOT”, zakłady „Metalplast”, Hotel „Prosna” czy szpital przy ulicy Poznańskiej. Za swoją działalność został uhonorowany licznymi odznaczeniami państwowymi, w tym Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari oraz Krzyżami: Komandorskim, Oficerskim i Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Do sprawy odniósł się jednak Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. W piśmie z dnia 13 października 2025 roku, sporządzonym na wniosek Wojewody Wielkopolskiego z dnia 13 maja 2025 roku, IPN – działając na podstawie przepisów tzw. ustawy dekomunizacyjnej – wyraził opinię, że nazwa „ulica Henryka Kinastowskiego” jest niezgodna z art. 1 tej ustawy.

W swojej opinii Instytut szczegółowo przedstawił życiorys oraz przebieg kariery zawodowej Henryka Kinastowskiego, wskazując jednocześnie na jego aktywność polityczną w okresie powojennym. Jak podkreślono, od 1946 roku rozwój kariery zawodowej towarzyszył jego zaangażowaniu w działalność zgodną z ideologią PPR, a następnie PZPR.

Z ustaleń IPN wynika, że w latach 1946–1948 posiadał legitymację Stronnictwa Demokratycznego, jednak już w styczniu 1948 roku wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej (po jej przekształceniu – do PZPR), gdzie pełnił funkcję nieetatowego skarbnika oraz był członkiem Komitetu Zakładowego. W latach 1947–1948 był również przewodniczącym Towarzystwa Pomocy ORMO – organizacji powiązanej z komunistycznym aparatem bezpieczeństwa państwa.

Ponadto od 1948 roku należał do Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, a w okresie stanu wojennego był członkiem Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego – organizacji powołanej przez władze PRL w 1982 roku.

W ocenie Instytutu Pamięci Narodowej, wskazane formy aktywności świadczą o afirmacji przez Henryka Kinastowskiego systemu komunistycznego funkcjonującego w Polsce po II wojnie światowej. IPN jednoznacznie stwierdził, że upamiętnienie tej postaci w przestrzeni publicznej narusza przepisy ustawy, uznając, że symbolizuje ona komunizm w rozumieniu obowiązującego prawa.

Istotne znaczenie opinii i materiału dowodowego

Sąd zwrócił uwagę na sposób procedowania uchwały, wskazując na konieczność uwzględnienia pełnego materiału dowodowego oraz stanowisk właściwych instytucji.

• Zaniechanie wszechstronnego rozważenia zgromadzonego materiału oraz pominięcie stanowisk organów opiniujących stanowi naruszenie zasad prawidłowego działania organu stanowiącego.

W ocenie WSA, tego rodzaju uchybienia mają charakter istotny i wpływają na legalność całego aktu.

Skutek wyroku: uchwała nie istnieje w obrocie prawnym

Konsekwencją rozstrzygnięcia jest całkowite wyeliminowanie uchwały z obrotu prawnego.

• Stwierdzenie nieważności aktu prawa miejscowego ma skutek ex tunc, co oznacza, że akt ten nie wywołuje skutków prawnych od chwili jego podjęcia.

Oznacza to, że decyzja o nadaniu ulicy imienia Henryka Kinastowskiego nie może być realizowana i traktowana jest tak, jakby nigdy nie została podjęta.

480 zł kosztów i możliwa kasacja

Oprócz unieważnienia uchwały sąd zasądził od Miasta Kalisza na rzecz Wojewody Wielkopolskiego 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wyrok nie jest prawomocny. Stronom przysługuje prawo wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który może dokonać ostatecznej oceny sprawy.

PZA